माझा हा ब्लॉग सर्व मराठी वाचकांसाठी खुला आहे. इथुन काही कॉपी केल्यास कृपया ब्लॉगचा पत्ता व लेखकाचे नाव (तुषार भ. कुटे) संदर्भात नमूद करावे...

Monday, February 27, 2017

गिरिभ्रमण : जमनानाथ

आज निश्चित कुठं जायचं ते ठरवलं नव्हतं.  जुन्नरमध्ये डोंगरांची कमी नाहीये. त्यामुळे असाच नवा डोंगरमार्ग शोधू, याची खात्री होती. सकाळी वडज गावात आलो तेव्हा धरणाच्या पलिकडच्या डोंगरावर एक पांढरी मंदिरासारखी आकृती दिसली. तेव्हाच आजचे ध्येय गवसल्याचे वाटले. तिथुन चाललेल्या एका सद्गृहस्थाला विचारले, "काका, त्या डोंगरावरच्या मंदिरात कसे जायचे?" यावर त्यांनी सांगितले की, ते मंदिर नसून पाण्याची टाकी आहे. मनातल्या मनात मला पोपट झाल्याचे जाणवले! परंतु, पारूंडे गावात येणेरे फाट्यावर आल्यावर डोंगरावरचे ते मंदिर स्पष्ट दिसले. रस्ता मात्र त्या बाजुने नव्हता. गावाच्या अलिकडे उजव्या बाजूला असणाऱ्या गोरक्षवली बाबा दर्ग्याच्या जवळून एक रस्ता या डोंगराकडे जात होता. थोडी चौकशी केल्यावर समजले की, सदर मंदिर जिमनानाथाचे आहे. मग, पावसाळ्यातील पाण्याच्या ओहोळांनी तयात झालेल्या रस्त्याने मी डुलतडुलत या मंदिराच्या दिशेने निघालो. सकाळची थंडीची लहर आणि सूर्यकिरणांचा वर्षाव अंगावर घेत मी पायवाटा शोधू लागलो. या दिशेला चिटपाखरूही नव्हते. डोंगर चढू लागल्यावर पारूंडे गावचा विस्तार नजरेस येऊ लागला होता. एका छोटेखानी खिंडीत पोहोचल्यावर पलिकडे वडज धरण व दूरवर शिवनेरी किल्ला नजरेस पडत होता. आता पायवाट बऱ्यापैकी रूळलेली वाटली. दोन्ही बाजुंच्या डोंगररांगा स्पष्ट दिसू लागल्या होत्या. डोंगरावरच्या काटेरी झुडूपातून वडज धरण फारच सुंदर दिसत होते. अशावेळी छायाचित्रांचा मोह सुटत नाही. मंदिरापाशी पोहोचलो तेव्हा सूर्य बऱ्यापैकी वर आलेला. दूरवर साखर कारखान्याच्या धूराचे लोट आसमंतात जाताना दिसत होते. अशा उंचीवर येऊन निसर्गवाचन करण्याची मजा काही वेगळीच असते.
बाहेरून पांढरा रंग दिलेल्या त्या मंदिरात शंकराची पिंडी व काही देवतांचे फोटोही होते. शिववार असणाऱ्या सोमवारीच या ठिकाणी भाविकांची रेलचेल असावी, असे एकंदरित वाटले. आराधना न करण्यासाठी इथे येणारा माझ्यासारखा वाटसरू विरळाच नाही का?




















Wednesday, January 11, 2017

भ्रमंती- शहाजी सागर जलाशय

’शहाजी सागर’ म्हणजे कुकडी नदीवरचा पहिला जलाशय होय. पूर गावात उगम पावल्यावर ही नदी माणिकडोहाच्या या जलाशयात प्रवेशते. उसरान, उंचरान, उंडेखडक, हडसर, माणकेश्वर, तेजूर, राजूर, केवडी ही गावे या जलाशयाच्या काठावर वसलेली आहेत. चहुबाजुंनी सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांत तो स्थित आहे. त्यामुळेच शांत व नितळ जल अनुभुति इथे मिळते. एखाद्या नागमोडी वळणाच्या अजस्त्र नदीसारखा हा जलाशय १९८४ मध्ये बांधला होता. काठावरच्या कोणत्याही गावातून गेले तरी पाण्यापर्यंत जाता येते. शिवाय धरणाच्या दोन्ही बाजुंना छोटेखानी घाटरस्ते आहेत. त्यादिवशी सकाळच्या कडाक्याच्या थंडीत या जलाशयाचे देखणे रूप पाहावयास मिळाले.
नाणेघाट ते जुन्नरच्या मुख्य मार्गावर हा जलाशय स्थित आहे. शिवजन्मभूतीत असूनही त्यास शहाजी राजांचे नाव देण्यात आले आहे. कारण, बऱ्याच काळापर्यंत शहाजी राजांचा निवास या भागाला लाभला होता. उगमस्थानाच्या पलिकडे असणाऱ्या जीवधन किल्ल्यावरून शहाजी राजांनी छोट्या मुर्तिजा निजामाला घेऊन तीन वर्षे निजामशाही चालवली होती. त्यामुळेच कदाचित या जलाशयाला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे.















Wednesday, December 21, 2016

गिरिभ्रमण [कान्होबा टेकडी]

मानमोडीच्या ट्रेकमध्ये शिवनेरीच्या दक्षिणेला एक छोटेखानी टेकडी पारूंडे रस्त्यावर दिसली होती. त्यावर एक मंदिर बांधलंय. वडज धरण परिसरात ही टेकडी स्थित आहे. जुन्नर-वडज रस्त्यावर इनामवाडीच्या अलिकडे एक रस्ता धरणाच्या जलाशयाच्या दिशेने जातो. कुसूर गावच्या हद्दीत हा परिसर येतो. शिवनेरी किल्लाही याच गावच्या हद्दीत येतो. सध्या हा परिसर वन विभागाच्या ताब्यात आहे.
मागच्या डोंगराआडून सूर्य डोकावत असताना मी कान्होबा मंदिराच्या दिशेने वाटचाल चालू केली. पूर्ण टेकडी कुसळांनी भरलेली आहे. मळलेली अशी विशिष्ट वाट नव्हती. मंदिरापाशी पोहोचल्यावरही निश्चित समजले नाही की मंदिर नक्की कशाचं आहे? शिवनेरीची दक्षिण लेणी येथुन स्पष्ट दिसतात. किल्ल्यावर थेट मारा  करण्यासाठी ही उत्तम जागा होती. वडज धरणाचा विस्तीर्ण जलाशय येथुन पूर्ण टप्प्यात येतो. टेकडी उतरुन खाली आल्यावर सकाळी शाळेत चाललेल्या मुलांना विचारल्यावर त्यांनी टेकडीवरच्या देवाचे नाव सांगितले!














Monday, December 19, 2016

गिरिभ्रमण [मानमोडी उत्तरेकडून]

मानमोडीच्या टोकावरुन काल खंडोबा मंदिराचे दर्शन झाले होते. ह्या विस्तृत डोंगरावर पश्चिमेकडे अलिकडच्या काळात सिद्धिविनायकाचे मंदिर बांधले आहे. आज या बाजुने मानमोडी सर करायचे ठरवले. सकाळी सकाळी कुसुर गाव गाठले. पण, रस्ता येथुन नव्हताच हे तिथे पोहोचल्यावर समजले. जुन्नर गावच्या बारव मधुन एक रस्ता मानमोडीच्या डोंगरावर जातो. मग या भयंकर कच्च्या रस्त्याने माझे मार्गक्रमण जंगलाच्या दिशेने चालु झाले. छोटेसे माळरान व त्यातुन मळलेली पायवाट... अस्सल गावची आठवण करुन देणारी होती. मागे शिवनेरी व त्याची पूर्व लेणी सकाळाच्या उन्हात चमकु लागली होती. एक छोटासा उंचवटा पार केल्यावर जंगलाची वाट चालु झाली. सुर्यदेवाने फोटोग्राफीसाठी एक आयतीच संधी दिली होती. अर्थातच ती मी सोडली नाही. जंगलवाटेचा शेवट गणेश मंदिराच्या पायऱ्यांच्या श्रीगणेशाने झाला. गणपतिचा वार असुनही पूर्ण शुकशुकाट होता. या क्षणी मी भूतलेण्यांच्या अगदी जवळ असेल. तिथे जाण्याकरिता कदाचित जंगलातुन वाट असावी. मागीलप्रमाणे मोरांच्या आवाजाचा वेध घेऊ लागलो पण जराही ’म्यॉंव’ झाले नाही.
सिद्धिविनायकाचं मंदिर अगदी छोटेखानी आहे. पायऱ्या अन बांधकाम वगळता सतरा हजारांपर्यंत देणग्या दिलेल्या दिसतात. या पैशांचा वापर लेण्यांचा जिर्णोद्धार करण्यासाठी करता आला असता... असाही विचार मनात येऊन गेला! या दिशेने गाठलेला मानमोडी काहितरी निराळाच होता. पलिकडच्या बाजुने गेल्यावर एक मोठा काळा पाषाण नजरेस पडला. तिथे बसलो तेव्हा निसर्ग निरिक्षण-वाचन काय असते, याची अनुभुति आली. दुरवर दिसणाऱ्या सह्याद्रीच्या रांगा त्यांच्या पोटात हजारो वर्षांचा इतिहास घेऊन ठामपणे उभ्या आहेत. खरंतर या पृथ्वीवर दोनच भौतिक गोष्टी आहेत, निसर्ग अन मानव. हजारो वर्षांपूर्वी मनुष्यप्राणी हा निसर्गाचाच भाग होता. आज मानव प्रगतीचा दिशेने निसर्गापासून दूर चाललाय. पण, थोरला भाऊ म्हणुन निसर्ग आजही परंपरागतपणे आपलं रक्षण करत उभा ठाकलाय.... अविरत प्रवासासाठी...